पुणे: मध्यपूर्वेतील संघर्षामुळे निर्माण झालेल्या टंचाईच्या पार्श्वभूमीवर देशभरातील अनेकजण एलपीजी सिलिंडर सुरक्षित करण्यासाठी धडपडत असताना, बाणेरचा रहिवासी अंगद पटवर्धन बेफिकीर आहे. गेल्या चार वर्षांपासून ते स्वयंपाकघरातील कचऱ्याशिवाय काहीही वापरून स्वत:चा स्वयंपाकाचा गॅस तयार करत आहेत.पटवर्धन हे पुणे आणि जवळपासच्या जिल्ह्यांमधील 400 हून अधिक व्यक्ती आणि कुटुंबांच्या वाढत्या समुदायाचा भाग आहेत ज्यांनी एकतर एलपीजी मुक्त झाले आहे किंवा व्यावसायिक इंधनावरील त्यांचे अवलंबित्व लक्षणीयरित्या कमी केले आहे. सेंद्रिय कचऱ्याचे मिथेन वायूमध्ये रूपांतर करणाऱ्या आयआयटीच्या माजी विद्यार्थ्यांनी पाच वर्षांपूर्वी विकसित केलेल्या “वायु” या जैवइंधन प्रकल्पावर त्यांनी स्विच केले आहे.
पटवर्धन म्हणतात, “मी चार वर्षात LPG सिलिंडर वापरला नाही.” “माझ्या घरातील वायू प्लांट माझ्या दैनंदिन गरजा पूर्ण करतो. इतर गॅस एजन्सीकडे धाव घेत असताना, माझ्या दिनचर्येवर पूर्णपणे परिणाम झाला नाही.”
प्रणालीला दररोज ओला कचरा, जसे की उरलेले अन्न, भाजीपाला भंगार आणि पाने आवश्यक आहेत. त्याच्या 10kg-क्षमतेच्या सेटअपची मागणी पूर्ण करण्यासाठी पटवर्धन यांनी स्थानिक स्वच्छता कर्मचाऱ्यासोबत भागीदारी केली आहे. “माझ्या स्वयंपाकघरात सुमारे 1 किलो कचरा निर्माण होतो, आणि मी उरलेले 9 किलो कामगारांकडून थोड्या मासिक शुल्कासाठी घेतो. हा एक विजय आहे,” तो स्पष्ट करतो.त्याचप्रमाणे पाषाण रहिवासी हृषिकेश राव 5 किलो क्षमतेचा प्लांट वापरतात जे त्यांच्या दैनंदिन गरजा 80% ते 90% भागवतात. “स्वच्छता कर्मचाऱ्यांना कचरा पुरवण्यात आनंद होतो कारण त्यामुळे त्यांचा वाहतुकीचा भार कमी होतो. जेव्हा एलपीजी संकट कोसळले तेव्हा माझ्या वर्तुळात मी एकटाच होतो जो काळजीत नव्हता,” राव म्हणाले.अगदी लहान सेटअप देखील प्रभाव पाडत आहेत; हडपसरची सौम्या वर्मा तिच्या स्टोव्हला दररोज 40 मिनिटे इंधन देण्यासाठी 2 किलो युनिट वापरते, सध्याच्या टंचाईच्या काळात एक महत्त्वपूर्ण बॅकअप प्रदान करते. तंत्रज्ञानाने व्यावसायिक क्षेत्रात प्रवेश केला आहे. पिंपरी चिंचवडमधील कोपा कबाना हॉटेलचे मालक अभिजीत श्रॉफ यांनी 100 किलो क्षमतेचा प्लांट बसवला आहे. “आम्ही दररोज 100 किलो ओला कचरा तयार करतो आणि त्यावर साइटवर प्रक्रिया करतो. यामुळे महिन्याला आठ किंवा नऊ एलपीजी सिलिंडरच्या बरोबरीने गॅस तयार होतो,” श्रॉफ म्हणाले.वायु बायोगॅसचे संस्थापक प्रियदर्शन सहस्त्रबुद्धे म्हणाले, “यासाठी विजेची गरज नाही. प्रणालीतील जीवाणू ऑक्सिजन वापरतात आणि मिथेन तयार करतात, जे स्वयंपाकघरातील स्टोव्हला पाईप केले जाते,” ते म्हणाले.
