पुणे: वायू प्रदूषणाची वाढती पातळी नियंत्रित करण्याच्या प्रयत्नांचा एक भाग म्हणून शिवाजीनगर आणि पेठ भागात कमी उत्सर्जन क्षेत्र (LEZ) सक्रिय विचाराधीन आहे. जिल्हा प्रशासन एका प्रस्तावावर काम करत आहे ज्यामध्ये उच्च पातळीचे प्रदूषण उत्सर्जित करणाऱ्या वाहनांना या भागात प्रवेश करण्यासाठी विशेष प्रदूषण शुल्क भरावे लागेल.भारत स्टेज III किंवा जुन्या इंजिन असलेल्या वाहनांना प्रवेश करण्यासाठी दररोज प्रदूषण शुल्क भरावे लागेल. जे शुल्क आगाऊ भरत नाहीत त्यांना नियमांचे उल्लंघन केल्याबद्दल दंड होऊ शकतो, असे अधिकाऱ्यांनी सांगितले.शुक्रवारी जिल्हाधिकारी जितेंद्र दुडी, पुणे महापालिका आयुक्त नवलकिशोर राम, मुख्य अभियंता अनिरुद्ध पावसकर, विविध नागरी विभागांचे वरिष्ठ अधिकारी आणि वाहतूक नियोजनातील तज्ज्ञांच्या बैठकीत या प्रस्तावावर चर्चा करण्यात आली.दुडी यांनी TOI ला सांगितले की मुख्य भागात वाढत्या प्रदूषणावर नियंत्रण ठेवण्याचा हा एक प्रयत्न आहे. “प्रस्ताव तयार करण्यासाठी पीएमसी, ट्रॅफिक पोलिस, आरटीओ, एमपीसीबी आणि वाहतूक तज्ञांसोबत एक आंतर-विभागीय बैठक घेण्यात आली. भागधारकांशी सल्लामसलत करून प्रक्रिया सुरू होईल ज्यानंतर पीएमसीने तपशीलवार आराखडा तयार करणे अपेक्षित आहे,” ते म्हणाले.राम पुढे म्हणाले की प्रस्तावित कमी-उत्सर्जन क्षेत्र हा शहराच्या आठ-पॉइंट मोबिलिटी योजनेचा भाग आहे जो शहरी नियोजकांशी सल्लामसलत करून तयार करण्यात आला आहे. “योजनेअंतर्गत, आम्ही पादचारी पायाभूत सुविधा सुधारण्यावर, एकूण वाहतूक गतिशीलता आणि सायकलिंग मार्ग पुनरुज्जीवित करण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहोत. आम्ही पे-अँड-पार्क प्रणाली सुरू करू, चालण्याची क्षमता सुधारू आणि सार्वजनिक बसचा ताफा वाढवू. कमी उत्सर्जन क्षेत्र हा या योजनेचा आणखी एक घटक आहे. काही भागात जुन्या आणि अधिक प्रदूषण करणाऱ्या वाहनांना परवानगी दिली जाणार नाही. अशी वाहने ओळखण्यासाठी आम्ही आरटीओकडून वाहनांचा डेटा गोळा करत आहोत. या प्रस्तावावर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्याशी चर्चा करण्यात आली आहे आणि येत्या दोन महिन्यांत एक कार्यक्षम मॉडेल अपेक्षित आहे,” राम म्हणाले.अधिका-यांनी नंतरच्या टप्प्यात बीएस IV वाहनांवर निर्बंध वाढवण्याच्या आणि कमी-उत्सर्जन क्षेत्राचा शहराच्या इतर भागांमध्ये विस्तार करण्याच्या शक्यतेवरही चर्चा केली. कॅमेरा-आधारित मॉनिटरिंगद्वारे प्रणालीची अंमलबजावणी देखील प्रस्तावित होती.या बैठकीत पदपथ अधिक चालण्यायोग्य बनवणे, सार्वजनिक वाहतूक बळकट करणे, बस सेवा वाढवणे आणि स्वच्छ मोबिलिटी पर्यायांना प्रोत्साहन देणे यासारख्या उपायांवर चर्चा करण्यात आली.अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, हवेची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी आणि आरोग्यदायी शहरी वातावरण निर्माण करण्याच्या प्रयत्नांचा एक भाग म्हणून आता विभागांद्वारे विस्तृत अंमलबजावणी योजना तयार केली जाईल.अभ्यास काय सांगतात?उत्सर्जन ऑन द रोड I संशोधनाने पुण्यातील वायू प्रदूषणात वाहनांचे उत्सर्जन हे प्रमुख योगदान म्हणून ओळखले आहे. 2020 च्या अभ्यासात असे आढळून आले आहे की पुणे महानगर प्रदेशात सुमारे 46% PM2.5 कण प्रदूषण वाहनांमुळे होते. हे सूक्ष्म कण मानवी आरोग्यासाठी अत्यंत हानिकारक असतात.सर्वाधिक प्रदूषणकारी I 2023 मधील आणखी एका सर्वेक्षणात असे दिसून आले की पुणे आणि पिंपरी चिंचवडमधील सुमारे 70% पेट्रोल, डिझेल आणि CNG वाहने अजूनही भारत स्टेज-IV किंवा जुन्या इंजिन तंत्रज्ञानावर चालतात. केंद्राने भारत स्टेज मानकांद्वारे उत्सर्जनाचे नियम हळूहळू कडक केले असताना, भारत स्टेज VI इंजिन सध्या सर्वात कमी प्रदूषणकारी तंत्रज्ञानाचे प्रतिनिधित्व करतात.मीटिंगमध्ये उद्धृत केलेली जुनी वाहने I स्टडीजने नमूद केले की 2000 पूर्वी नोंदणीकृत कार सुमारे 11 आधुनिक भारत स्टेज (BS) VI कारच्या बरोबरीने प्रदूषण करू शकते, तर एक जुना ट्रक सुमारे 14 आधुनिक ट्रक्सइतके प्रदूषण उत्सर्जित करू शकतो. BS VI डिझेल कारमधून PM उत्सर्जन BS III डिझेल कारच्या तुलनेत जवळपास 90% कमी आहे
