पुणे : आपल्या शहरातील रस्त्यांवर वाहन चालवणे म्हणजे हॉपस्कॉचचा खेळ खेळण्यासारखे असते. वाहनधारकांना दररोज तुटलेले रस्ते, खड्डे, कचऱ्याचे ढीग, अस्ताव्यस्त पार्किंग आणि वाहतूक कोंडी असे अनेक अडथळे दूर करावे लागतात. पण, या रोजच्या शर्यतीत आणखी एक अडथळा हळूहळू निर्माण होत आहे – भटकी गुरे.एकेकाळी ग्रामीण भागात पाहिले असता, गुरे रस्त्याच्या मधोमध बसलेली किंवा कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यातून किंवा रस्त्याच्या कडेला असलेल्या झुडपांमधून चारा घालताना, विशेषत: विमाननगर, बोपोडी आणि कोथरूड यांसारख्या भागात दिसणे सामान्य झाले आहे. भाऊ पाटील रोडजवळ राहणारे केंद्र सरकारचे कर्मचारी थॉमस मोनी म्हणाले, “रस्त्यावर फिरणाऱ्या गायींचे कारण कचरा हेच आहे.” “भाऊ पाटील रोडच्या अगदी कोपऱ्यावर एक मोठा कचऱ्याचा ढिगारा आहे, जिथे गायींना त्यांच्या मालकाने कचऱ्यातून मिळेल ते खाण्यासाठी सोडले आहे. पूर्वी एक-दोन भटकी जनावरे असायची, पण गेल्या काही महिन्यांत ही संख्या तिपटीने वाढलेली दिसते.”या परिसरात राहणारे विनोद जेठानी म्हणाले, “मला काही गायींच्या एका कानावर पिवळे टॅग दिसले आहेत, याचा अर्थ त्या बहुधा कोणाच्या तरी मालकीच्या आणि विमा उतरवलेल्या आहेत. गायी रस्त्याच्या मधोमध आहेत, पण जर त्यांना कोणतेही वाहन धडकले तर चालकाची चूक असेल. हे कसे न्याय?” जेठानी पुढे म्हणाले की काही स्थानिक गायींना चारा देतात आणि त्यांना अन्न मिळालेल्या प्लास्टिकच्या पिशव्या रस्त्यावरच फेकतात. “मी त्यांच्याशी बोलून अशा वर्तनापासून परावृत्त करण्याचा प्रयत्न केला आहे. काही ऐकतात, काही वाद घालतात, काही फक्त होकार देतात आणि त्यांना पाहिजे ते करत राहतात,” तो म्हणाला. याबाबत त्यांनी आमदार सिद्धार्थ शिरोळे यांना पत्रही लिहिले आहे, मात्र प्रत्यक्षात काहीही बदल झालेला नाही, असे ते म्हणाले. “या रिंगणात, आपण नागरी संस्थेकडेही समस्येची तक्रार केल्यास परिणाम होण्याची भीती आहे. मला हस्तक्षेप करू नका असे सांगण्यात आले आहे आणि मला लहान मुले असल्याने मी या प्रकरणाची तक्रार न करण्याचा निर्णय घेतला आहे. तथापि, भटक्या गुरांमुळे होणाऱ्या अपघातांबद्दल मला काळजी वाटते कारण हे माझे कुटुंब असू शकते जे अराजकतेच्या शेवटी आहे,” विमा व्यावसायिक पुढे म्हणाले. भाऊ पाटील रोडबरोबरच औंध-खडकी रोड, रेंजहिल्स, भोसलेनगर, कोथरूड आणि विमाननगर भागातही भटक्या गुरांनी वेढा घातला आहे. गेल्या आठ महिन्यांपासून विमाननगरमध्येही भटक्या गाईंचा वावर वाढला असल्याचे रहिवाशांनी सांगितले. “मी स्थानिक गुरेढोरे मालकाला समजावून सांगण्याचा प्रयत्न केला आहे की त्यांना रस्त्यावर सोडणे चांगले नाही कारण ते खूप कचरा आणि विशेषतः प्लास्टिकच्या पिशव्या खातात. तो फक्त म्हणतो, ‘मी त्यांना काही काळासाठी सोडले आहे, मी त्यांना परत घेईन’. मी पीएमसीकडे तक्रारही केली आहे. नागरी संस्था मला आश्वासन देत आहे की ती कारवाई करेल, परंतु जमिनीवर काहीही बदल होत नाही,” रिटा कांडा या परिसरातील रहिवासी म्हणाल्या. कोथरूडमधील पौड रोडवरील शिवतीर्थनगर परिसरातही हा प्रश्न चिंतेचा विषय आहे. “समस्या दिवसेंदिवस बिकट होत चालली असून, पुणे महानगरपालिकेने (पीएमसी) अनेकदा पाठपुरावा करूनही कोणतीही कारवाई केलेली नाही. गुरेढोरे आणि डुकरांसारखे इतर प्राणी गर्दीच्या वेळेतही रस्ता अडवतात, त्यामुळे गोंधळ वाढतो. ज्या प्रवाशांना या भागातून दररोज जावे लागते त्यांच्यासाठी ही सार्वजनिक सुरक्षितता आणि आरोग्याची गंभीर समस्या बनत आहे,” असे रहिवासी आशिष दातार यांनी सांगितले. गेल्या वर्षी डिसेंबरमध्ये, पीएमसीने कचरा टाकणाऱ्यांना पकडण्यासाठी शिवतीर्थनगरजवळील एका क्रॉनिक डम्पिंग स्पॉटवर तात्पुरते कर्मचारी तैनात केले होते. तथापि, तो शाश्वत उपाय नव्हता आणि लवकरच, कचऱ्याचे ढीग परत आले. रहिवाशांनी निदर्शनास आणले की अंधार पडल्यानंतर परिस्थिती आणखी बिघडते, कारण गायी – अनेकदा फक्त रस्त्याच्या मधोमध उभ्या किंवा बसलेल्या – शेवटच्या क्षणी दिसतात. बिबवेवाडी येथील रहिवासी मिहीर कुरुंदकर यांचा ऑक्टोबरमध्ये अपघात झाला होता, जेव्हा गायीला धडकू नये म्हणून त्यांना शेवटच्या क्षणी त्यांची दुचाकी चालवणे भाग पडले. “माझ्या डोक्याला, कूल्हेला आणि कोपराला दुखापत झाली आहे. माझ्या दुचाकीचेही नुकसान झाले आहे. रात्री उशिरा हा प्रकार घडल्याने, मदतीसाठी आजूबाजूला कोणीही नव्हते, फक्त चार ते पाच गायी होत्या,” कुरुंदकर, मीडिया व्यावसायिक म्हणाले.“दुसऱ्या दिवशी मी पोलिस स्टेशनमध्ये गेलो तेव्हा त्यांनी तक्रार देण्यास नकार दिला आणि मला सांगितले की या प्राण्यांना मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार आहे आणि ती कोणाचीही जबाबदारी नाही. मी त्यांना विचारले की आम्ही त्यांना घेऊन जाऊ शकतो का, तेव्हा त्यांनी मला सांगितले की मी हे करू शकतो. मला हवे असल्यास ते करू शकतो. ही परिस्थिती कशी आहे, जिथे गुरे कोणत्याही मार्गदर्शकाशिवाय रस्त्यावर फिरत आहेत, कोणीतरी मोठी दुर्घटना घडली तर जबाबदार कोण आहे? जीवन,” त्याने विचारले.भोसलेनगरचे रहिवासी सुनील कुमार म्हणाले की, पीएमसीकडे वारंवार तक्रारी करूनही काहीही निष्पन्न झाले नाही. “अनेक तक्रारींनंतरही, कोणतीही प्रभावी पावले उचलली गेली नाहीत. अधिकारी जेव्हा दाखवतात, तेव्हा सहसा दिवस उलटतात आणि गायी आता उरल्या नाहीत,” तो म्हणाला.कोथरूड येथील पीएमसीच्या एकमेव गोवंश निवारागृहाचे निरीक्षक मोहन बागुल म्हणाले, “जेव्हाही तक्रार येते तेव्हा आम्ही घटनास्थळी जातो आणि गायी उचलतो. आम्ही त्यांना कोथरूडमधील गोठ्यात नेतो आणि त्यांचे मालक दावा करेपर्यंत त्यांना तिथेच ठेवतो. त्यानंतर मालकांना प्रति गाय 1,400 ते 2,000 रुपये दंड आकारला जातो. यामध्ये वाहतूक खर्चाचाही समावेश आहे. आमच्याकडे पिक-अपसाठी सहसा दोन व्हॅन असतात, परंतु त्यापैकी एक सर्व्हिसिंगसाठी गेली आहे, त्यामुळे आमच्याकडे सध्या फक्त एक आहे. ज्या दिवशी आम्हाला कोणतीही तक्रार येत नाही, आम्ही वेळापत्रक पाळतो आणि विविध क्षेत्रांची पाहणी करतो. वारंवार तक्रारी करूनही समस्या सुटत नसल्याचे रहिवाशांना वाटत असेल तर ते त्यांच्या वॉर्ड कार्यालयाशीही संपर्क साधू शकतात.पीएमसीचे उपायुक्त संदिप कदम, जे पूर्वी घनकचरा व्यवस्थापन विभागाचे प्रभारी होते, म्हणाले, “शहरात सर्वत्र कचरा टाकण्याचे जुने ठिकाण आहेत आणि आम्ही त्यांना हाताळण्याचे काम करत आहोत. आमच्याकडे विशेषत: भटक्या गायींच्या समस्येबद्दल कोणतीही तक्रार आलेली नाही, परंतु आम्ही क्रॉनिक स्पॉट्स कमी करण्यासाठी काम करत आहोत. वाहने दिवसा स्वच्छ केली जावीत याची खात्री करण्यासाठी आम्ही काम करत आहोत.
