पुणे: हवा गुणवत्ता निर्देशांक (AQI) अनेक दिवस ‘खराब’ श्रेणीत राहिल्याने, केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या (CPCB) आकडेवारीनुसार पिंपरी चिंचवड हे महाराष्ट्रातील सर्वात प्रदूषित शहरांपैकी एक म्हणून उदयास आले आहे. महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ (MPCB) आणि भारतीय उष्णकटिबंधीय हवामानशास्त्र संस्था (IITM) द्वारे संचालित स्टेशनद्वारे CPCB राज्यभरातील 28 ठिकाणी हवेच्या गुणवत्तेचे परीक्षण करते. दैनंदिन देखरेखीच्या आकडेवारीवरून असे दिसून आले आहे की पिंपरी चिंचवड महानगरपालिकेने (पीसीएमसी) त्यांच्यामध्ये सर्वाधिक प्रदूषण पातळी नोंदवली आहे. डिसेंबरमध्ये 14 पैकी सात दिवसांत शहराच्या AQI ने 200 चा टप्पा ओलांडल्याचे डेटावरून पुढे आले. कणिक पदार्थ – PM2.5 आणि PM10 – प्रमुख योगदानकर्ता म्हणून ओळखले गेले. विशेषत: ऑटोमोबाईल-संबंधित उद्योगांसाठी पिंपरी चिंचवड हे प्रमुख औद्योगिक केंद्र आहे, असे सांगून तज्ञ चालू असलेल्या बांधकाम क्रियाकलाप, रेडी-मिक्स काँक्रीट प्लांट्स आणि औद्योगिक युनिट्समधून उत्सर्जनाच्या उच्च प्रदूषणाचे श्रेय देतात. पिंपरी चिंचवडमधील प्रदूषणाची पातळीही याच कालावधीत पुणे महानगरपालिका (पीएमसी) हद्दीतील नोंदीपेक्षा जास्त होती. डिसेंबरमध्ये 14 पैकी सहा दिवसांत पुण्याचा सरासरी AQI 202 ते 215 दरम्यान होता, तर पिंपरी चिंचवडमध्ये 206 आणि 242 दरम्यान AQI पातळी नोंदवली गेली. शहर अभियंता आणि PCMC च्या पर्यावरण विभागाचे प्रमुख संजय कुलकर्णी म्हणाले की, नागरी संस्था आधीच शहरातील प्रदूषण रोखण्यासाठी विविध उपाययोजना करत आहे. ते म्हणाले की धुके कारंजे आणि एअर बिन सारख्या अनेक प्रदूषण नियंत्रण युनिट्स आधीच स्थापित आणि सक्रिय केल्या गेल्या आहेत, तर यांत्रिक रस्ता स्वच्छता आणि इतर उपायांवर देखील लक्ष केंद्रित केले आहे. “प्रदूषण नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या आरएमसी प्लांट आणि बांधकाम युनिट्सवरही कारवाई केली जात आहे,” ते म्हणाले. गेल्या वर्षी, PCMC ने ग्रेडेड रिस्पॉन्स ॲक्शन प्लॅन (GRAP) लाँच केला, परंतु कुलकर्णी म्हणाले की तो अद्याप सक्रिय झालेला नाही. ते म्हणाले, पिंपरी चिंचवडमध्ये औद्योगिक प्रदूषण ही प्रमुख समस्या नाही कारण हवेचे प्रदूषण करणारे साखर कारखान्यांसारखे उद्योग नाहीत. शहरातील बहुतांश उद्योग हे ऑटोमोबाईल्स आणि फार्मास्युटिकल्सशी संबंधित आहेत आणि ते मुख्यतः जलप्रदूषणासाठी जबाबदार आहेत, वायू प्रदूषणास जबाबदार नाहीत, असे ते म्हणाले. कुलकर्णी म्हणाले की, वाहन प्रदूषण हे शहरातील PM2.5 चे मुख्य स्त्रोत आहे, तर चालू बांधकाम उपक्रम, RMC प्लांट आणि कचरा जाळणे PM10 च्या मागे आहे. “पीसीएमसी आधीच वाहनांचे प्रदूषण नियंत्रणात आणण्यासाठी ई-वाहनांना प्रोत्साहन देत आहे,” ते म्हणाले. एनजीओ परिसरच्या शर्मिला देव म्हणाल्या, “पीएम 2.5 मोठ्या प्रमाणात वाहनांच्या उत्सर्जन आणि उघड्या जाळण्यासारख्या ज्वलन-संबंधित क्रियाकलापांमुळे निर्माण होते, तर रस्त्यावरील धूळ, बांधकाम क्रियाकलाप आणि आरएमसी प्लांटमधून उत्सर्जन हे पीएम 10 चे मुख्य स्त्रोत आहेत.”
