पुणे: इयत्ता बारावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी उच्च माध्यमिक प्रमाणपत्र (HSC) लेखी बोर्ड परीक्षा 10 फेब्रुवारीपासून सुरू होणार असून, महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ (MSBSHSE) आता गैरप्रकारमुक्त सत्र सुनिश्चित करण्यासाठी संवेदनशील परीक्षा केंद्रांवरील कर्मचाऱ्यांची बदली करणार आहे. राज्य मंडळाने गेल्या आठवड्यात ऑनलाइन घेतलेल्या विभागीय संचालक, ब्लॉक शिक्षण अधिकारी, पंचायत समिती अधिकारी, परीक्षा केंद्र प्रमुख आणि पर्यवेक्षकीय कर्मचारी यांच्या आढावा बैठकीत हा निर्णय कळवण्यात आला. अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, यामागे गैरव्यवहाराची पूर्वीची नोंद असलेल्या केंद्रांवर किंवा संवेदनशील म्हणून ओळखल्या गेलेल्या केंद्रांवर कॉपी आणि इतर अनियमितता रोखणे हा आहे. पुणे, मुंबई, नागपूर, छत्रपती संभाजीनगर, लातूर, अमरावती, कोल्हापूर, कोकण आणि नाशिक या नऊ विभागांतील १५ लाखांहून अधिक विद्यार्थी आगामी परीक्षांना बसणार आहेत. या वर्षी दहावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी एचएससी परीक्षा आणि माध्यमिक शाळा प्रमाणपत्र (एसएससी) या दोन्ही परीक्षांपूर्वी बोर्डाने शून्य-सहिष्णुतेच्या धोरणाचा पुनरुच्चार करून, परीक्षा गैरव्यवहारांवर राज्यव्यापी कारवाईचा एक भाग म्हणून नवीनतम पाऊल उचलले आहे. अनेक उपाय बोर्डाचे अध्यक्ष त्रिगुण कुलकर्णी म्हणाले की, गेल्या वर्षीच्या बोर्ड परीक्षेत ज्या केंद्रांमध्ये मोठ्या प्रमाणात कॉपी आढळून आली होती ती केंद्रे 2026 च्या सत्राच्या ठिकाणांच्या यादीतून वगळण्यात आली आहेत. कुलकर्णी यांनी नुकत्याच झालेल्या पत्रकार परिषदेत जानेवारीच्या अखेरीस झालेल्या पत्रकार परिषदेत सांगितले की, “गेल्या वर्षी गैरप्रकारात गुंतलेल्या कोणत्याही केंद्राला यावर्षी बोर्डाच्या परीक्षा आयोजित करण्यापासून बंदी घालण्यात आली आहे. हे धोरण भविष्यातही कायम राहील. आम्ही परीक्षा प्रक्रियेच्या अखंडतेशी तडजोड करणार नाही.” फेब्रुवारी-मार्च 2025 च्या परीक्षेदरम्यान, उड्डाण पथकांना राज्यभरातील 76 HSC केंद्र आणि 31 SSC केंद्रांवर मोठ्या प्रमाणात कॉपी आढळून आली होती. ही सर्व केंद्रे सध्याच्या परीक्षा चक्रासाठी रद्द करण्यात आली आहेत. अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, कोणत्याही केंद्रात अनुचित प्रकार आढळल्यास ते पुढील वर्षांमध्ये तत्काळ रद्द केले जातील. संवेदनशील आणि अतिसंवेदनशील केंद्रांवर कर्मचाऱ्यांची बदली करण्याव्यतिरिक्त, मंडळाने एक बहुस्तरीय देखरेख यंत्रणा स्थापन केली आहे. परीक्षा हॉल आणि परीक्षा प्रक्रियेशी जोडलेल्या सर्व खोल्यांमध्ये अनिवार्य सीसीटीव्ही कव्हरेजचे आदेश देण्यात आले होते. जिल्हा दक्षता समित्यांमध्ये प्रवेश उपलब्ध करून आणि राज्यस्तरीय दक्षता समितीच्या देखरेखीसह फुटेज सुरक्षितपणे संग्रहित केले जातील. “कॉपीमुक्त परीक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी आम्ही प्रत्येक स्तरावर देखरेख मजबूत केली. संवेदनशील केंद्रांवर सीसीटीव्ही पाळत ठेवणे अनिवार्य आहे, आणि दक्षता समित्यांकडून सतत देखरेख ठेवली जाईल,” कुलकर्णी यांनी पुनरुच्चार केला. “हे प्रामाणिक विद्यार्थ्यांसाठी योग्य वातावरण तयार करण्याबद्दल आहे.” बोर्डाने नुकतेच संवेदनशील केंद्रांवर ड्रोन पाळत ठेवण्यास आणि कॉपी करण्याच्या संघटित प्रयत्नांना आळा घालण्यासाठी परीक्षा परिसराबाहेर व्हिडिओ रेकॉर्डिंगला मान्यता दिली आहे. विविध विभागातील सरकारी अधिकाऱ्यांचा समावेश असलेली उड्डाण पथके आणि स्थिर पथके केंद्रांवर तैनात असतील. प्रत्येक उड्डाण पथकात किमान एक महिला अधिकारी असेल, असे अधिकाऱ्यांनी सांगितले. प्रश्नपत्रिका आणि उत्तरपत्रिकांच्या आसपासची सुरक्षाही कडक करण्यात आली आहे. गोपनीय साहित्याच्या वाहतुकीसाठी आवश्यक असेल तेथे सरकारी वाहने मागवली जातील, प्रत्येक मालाच्या सोबत पोलीस कर्मचारी किंवा होमगार्ड असतील. 500 मीटर परिघातील फोटोकॉपी केंद्रे परीक्षेच्या वेळेत बंद राहतील. शिक्षण आयुक्त सचिंद्र प्रताप सिंह म्हणाले की, प्रामाणिक विद्यार्थ्यांच्या हिताचे रक्षण करणे आणि बोर्डाच्या परीक्षा प्रणालीवर जनतेचा विश्वास पुनर्संचयित करणे या उपायांचा उद्देश आहे. “गैरव्यवहारात गुंतलेली केंद्रे रद्द केल्याने एक स्पष्ट संदेश जातो. या महत्त्वाच्या परीक्षांना बसणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी निष्पक्षता, विश्वासार्हता आणि तणावमुक्त वातावरण हे आमचे प्राधान्य आहे,” ते म्हणाले. महाराष्ट्र गैरव्यवहार प्रतिबंधक कायदा, 1982 अंतर्गत कठोर कारवाई केली जाईल, असा इशाराही अधिकाऱ्यांनी दिला. गैरप्रकारांची कॉपी करणे, कमी करणे किंवा सुलभीकरण करणे यात गुंतलेले अधिकारी किंवा कर्मचारी ज्यांनी जाणूनबुजून उल्लंघनाकडे दुर्लक्ष केले आहे – त्यांना दखलपात्र आणि अजामीनपात्र गुन्ह्यांना सामोरे जावे लागेल. वाढीव दक्षता, संवेदनशील केंद्रांवर कर्मचाऱ्यांची बदली आणि वाढीव निगराणीसह, राज्य मंडळाने म्हटले आहे की 2026 च्या HSC आणि SSC परीक्षा संपूर्ण महाराष्ट्रात पारदर्शक आणि गैरप्रकारमुक्त पद्धतीने पार पाडण्यासाठी आम्ही वचनबद्ध आहोत.
