पुणे: क्रोइसंट जेव्हा ‘प्रशांत’ झाला तेव्हा तो केवळ मीम नव्हता; तो एक क्षण होता. एका भारतीय मुलाने आत्मविश्वासाने फ्रेंच पेस्ट्रीचे चुकीचे नाव दिल्याच्या ट्रेंडिंग व्हिडिओला आग लागली आणि ब्रिटानियाने स्वतःचे नाव बदलून ‘प्रशांत’ ठेवले.संपूर्ण भारतात, परदेशी खाद्यपदार्थांचा चुकीचा उच्चार हा एक सर्वसामान्य प्रमाण आहे आणि अपवाद नाही. ‘क्रेप’ (क्रेहप) अनेकदा ‘क्रेप’ बनते, ‘क्रेम ब्रूले’ (क्रेम ब्रू-ले) ‘क्रीम ब्रू-ली’ मध्ये रूपांतरित होते आणि ‘श्नित्झेल’ (श्नित्झेल) ‘स्निच-सेल’ होते.या बहुभाषिक, मसाला-प्रेमळ देशात, ते “चुकीचे” मिळवणे हा सहसा आपला बनवण्याचा आपला मार्ग असतो.शहरातील एक आयटी व्यावसायिक नवदीप तुपे यांनी भाषिक जुगाड असलेल्या मेक्सिकन रेस्टॉरंटच्या मालकाने त्यांना क्वेसाडिल्लाचा योग्य उच्चार कसा शिकवला होता ते आठवले. “मला ते काय आहे ते मी टीव्ही शो आणि चित्रपटांमध्ये पाहिले होते आणि मला ते करून पहायचे होते. काउंटरवरील मालकाने मला ‘क्वेसाडिला’ म्हणत ऑर्डर देण्यासाठी धडपडताना पाहिले. तिने मला ‘कैसे दिया’ असे उच्चारण्यास सांगितले, जसे की तुम्ही एखाद्या विक्रेत्याला एखाद्या वस्तूची किंमत विचारता,” तुपे म्हणाले.गोएथे-इन्स्टिट्यूट/मॅक्स म्युलर भवन पुणे येथे जर्मन शिकवणारे तन्मय तगारे म्हणाले, उच्चार ही अर्धी लढाई आणि अनेकदा अर्धी मजा असते. “भारतात जर्मन शिकविण्याची एक खासियत म्हणजे विद्यार्थी किती आत्मविश्वासाने आणि आनंदाने परदेशी खाद्यपदार्थांची नावे चुकीच्या पद्धतीने उच्चारतात हे पाहणे. सचेरटोर्टे (जख-एर-तोर-तेह) हा व्हिएनीजचा प्रसिद्ध चॉकलेट स्पंज केक आहे, परंतु विद्यार्थी अनेकदा सचेरला साखर (मराठीत साखर) शी जोडतात,” तो म्हणाला.“मस्कतनुस (उच्चार मूस-काट-नूस) म्हणजे जायफळ, पण मस्कट म्हणजे मस्कट, म्हणजे थप्पड! वांगे (उच्चार वाहन-गेह) म्हणजे गाल, पण विद्यार्थी हसून हसतात कारण ते वांगे, वांग्यासारखे वाटत होते. मग तेथे डिकमिल्च, दुधाचे काही प्रकार, दुधाचे दूध मिळते. इंग्रजीत म्हटल्यावर विचित्र प्रतिक्रिया,” तगारे पुढे म्हणाले.केवळ आंतरराष्ट्रीय पाककृतीच नाही तर भारतीय प्रादेशिक पदार्थांचाही चुकीचा उच्चार केला जातो. ‘नेन्जेलंबु रसम’ ‘निंजा रसम’ मध्ये बदलते आणि ‘चेमीन उलारथियाधु’ हे कोणाच्याही अंदाजाप्रमाणे चांगले आहे.कोलकाता येथे इंटर्नशिप करत असलेली फ्रेंच नागरिक ॲडेलिन लॅन्स म्हणाली, “संपूर्ण ‘क्रोइसंट-प्रशांत’चा फज्जा आनंददायक होता. फ्रान्समधील माझे मित्र रील बनवत होते, जिथे ते कॅफेमध्ये जाऊन प्रशांतला विचारत होते, क्रॉइसंट नाही. परंतु हे भारतातील आणि परदेशात प्रवास करताना भारतीयांमधील क्रोइसंट्सचे प्रेम आणि मागणी दर्शवते. भारतीय खाद्यपदार्थ ऑर्डर करताना आपणही चुका करतो. माझ्या एका सहकाऱ्याने मला नम्रपणे सुधारेपर्यंत मी संदेशला ‘सँडविच’ म्हणत राहिलो ते मला आठवते.“सुरतचे हॉस्पिटॅलिटी एक्झिक्युटिव्ह प्रीतम शाह यांनी स्मरण केले की स्थानिक पदार्थांचा अनेकदा केवळ परदेशी नागरिकच नव्हे तर गैर-गुजराती लोकांकडूनही चुकीचा उच्चार केला जातो. “जेव्हा मी 2018 मध्ये हॉटेल मॅनेजमेंट करत होतो, तेव्हा एक परदेशी विद्यार्थी ‘कढी’ चा ‘करी’ म्हणून उल्लेख करत होता. मी समजावून सांगितले की दोन्ही ग्रेव्ही असताना ‘कढी’ ची दही आणि बेसनाची अनोखी तयारी होती. किती गैर-गुजराती भाषिक लोक ‘अखा अडड’ चा ‘अका बाबा’ असा उल्लेख करतात हेही माझ्या लक्षात आले. हे फक्त दर्शवते की लोकांना अन्नामध्ये नवीन गोष्टी वापरून पाहण्यात रस कसा आहे, जरी त्यांना ते अचूकपणे कसे उच्चारायचे हे माहित नसले तरीही.श्रुती महाजन, बेंगळुरू येथील होम शेफ, प्रादेशिक उच्चार कसे विकसित होतात आणि कधीकधी मैत्रीपूर्ण वादाचे बिंदू बनतात हे पाहून त्यांना भुरळ पडते. “दोन वर्षांपूर्वी मी शहरात एका फूड फेस्टिव्हलमध्ये गेलो होतो, तेव्हा ते ‘दो-सा’ आहे की ‘दो-शा’ यावर एक पॅनेल चर्चा झाली होती. तामिळनाडूचा असल्याने, ‘डोसाई’ ही मूळ संज्ञा आहे हे सांगून मी चिडून आलो,” महाजन म्हणाले.
