पुणे: कृत्रिम बुद्धिमत्ता वापरण्यासाठी भारताने पूर्णपणे कर्ज घेतलेल्या अल्गोरिदमवर अवलंबून राहिल्यास कार्यक्षमतेसाठी स्वायत्ततेचा व्यापार करावा लागेल, असे माजी परराष्ट्र सचिव निरुपमा राव यांनी शनिवारी सांगितले.“तांत्रिक सार्वभौमत्व दिले जात नाही. ते तयार करावे लागेल. एआय, सेमीकंडक्टर फॅब्रिकेशन, टेलिकॉम आर्किटेक्चर, स्पेस आणि सायबरसुरक्षा क्षमता या व्यावसायिक लक्झरी नसून सार्वभौमत्वाचे प्लॅटफॉर्म आहेत. आम्हाला जीपीयू ते डेटा गव्हर्नन्स ते ॲप्लिकेशन्सपर्यंत एआय स्टॅकमध्ये प्रभुत्व मिळवावे लागेल. कारण जर आम्ही पुन्हा कर्जे मिळवू शकू, तर आम्ही पुन्हा कर्ज मिळवू शकतो. पण स्वायत्तता गमावा,” पुणे इंटरनॅशनल सेंटरतर्फे आयोजित एशिया इकॉनॉमिक डायलॉगमध्ये बोलताना त्या म्हणाल्या. राव म्हणाले की, भविष्यातील जगाचे नेतृत्व सैन्यदलाचे नेतृत्व करणारे नसून अल्गोरिदम, डेटा इकोसिस्टम, दुर्मिळ खनिजे आणि ऊर्जा ग्रिड यांच्याकडे नेतृत्व करणार आहेत. “परराष्ट्र धोरण शेवटी देशांतर्गत ताकदीवर अवलंबून असते. पायाभूत सुविधा, ऊर्जा सुरक्षा, सार्वजनिक आरोग्य प्रणाली, आर्थिक स्थैर्य आणि सामाजिक एकसंधता या केवळ अंतर्गत समस्या नाहीत कारण हे घटक बाह्य विश्वासार्हतेला आकार देतात.”“आम्ही वाटाघाटी केल्या आणि निष्कर्ष काढला” अशा मुक्त व्यापार करारांद्वारे भारताने सखोल जागतिक प्रतिबद्धता सुरू ठेवली पाहिजे, असे ती म्हणाली. देशाला पुरवठा साखळी भागीदारी, भांडवल प्रवाह सुरक्षित करणे आवश्यक आहे परंतु एकाग्र असुरक्षा कमी करणे आवश्यक आहे, राव म्हणाले.“येथे ऊर्जा स्त्रोतांचे विविधीकरण महत्त्वाचे आहे. प्रमुख आर्थिक भागीदारांसह स्पर्धात्मक व्यापार करार करणे, आसियान, आफ्रिका आणि लॅटिन अमेरिका यांच्याशी संबंध मजबूत करणे आवश्यक आहे,” माजी परराष्ट्र सचिव म्हणाले.राव म्हणाले की, पुरवठा साखळी भौगोलिक आणि तांत्रिकदृष्ट्या वैविध्यपूर्ण असायला हवी. पुरवठा साखळी ही एक जाळी आहे जी भारत अति अवलंबित्व किंवा बळजबरी हाताळण्यासाठी धक्के शोषून घेण्यासाठी तयार करू इच्छित आहे, ती म्हणाली.राव यांनी अशांततेचे प्रमुख चालक ओळखले जसे की नूतनीकृत महान शत्रुत्व, परस्परावलंबनाचे शस्त्रीकरण, संस्थात्मक रेलिंगची झीज, हवामान बदल, साथीचे रोग आणि राष्ट्रवादाला बळकटी देणारे देशांतर्गत राजकीय दबाव. “अशा वेळी, भारत जागतिकीकरणाच्या बदलत्या ट्रेंडला आकार देऊ शकतो आणि केवळ एक निष्क्रिय प्रेक्षक बनू शकत नाही कारण ती मध्यम शक्ती नसून एक प्रमुख राज्य आहे.”
