नवी दिल्ली:
दिल्लीची हवा दिवसेंदिवस विषारी होत आहे. वाढत्या वायू प्रदूषणामुळे लोकांना श्वास घेण्यास त्रास होत आहे. गुरुवारी सकाळी दिल्लीचा सरासरी हवा गुणवत्ता निर्देशांक ४२६ होता. दिल्ली हे जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे प्रदूषित शहर होते. दिल्लीच्या हवेची गुणवत्ता घसरत असतानाही, CAQM म्हणजेच कमिशन फॉर एअर क्वालिटी मॅनेजमेंटने शुक्रवारपासून राज्यात GRAP-3 लागू केला आहे. GRAP चा तिसरा टप्पा लागू केला जातो जेव्हा AQI 401-450 च्या श्रेणीत तीव्र होतो.
केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने (CPCB) सकाळी 7 वाजता जारी केलेल्या आकडेवारीनुसार, दिल्लीतील अनेक भागात AQI “गंभीर” श्रेणीत पोहोचला आहे. आनंद विहारचा AQI 473, द्वारकाचा 458, आरके पुरमचा 454, मुंडकाचा 460 आणि चांदनी चौकचा 407 नोंदवला गेला.
दरम्यान, पर्यावरण मंत्री गोपाल राय म्हणाले की, दिल्ली सरकार शहरातील हवेच्या गुणवत्तेतील बिघाडाचा सामना करण्यासाठी ग्रेडेड रिस्पॉन्स ॲक्शन प्लॅन GRAP-3 अंतर्गत प्रदूषण नियंत्रण उपायांची कठोर अंमलबजावणी सुनिश्चित करेल.
#पाहा राष्ट्रीय राजधानीतील वायू प्रदूषणाबाबत, दिल्लीचे पर्यावरण मंत्री गोपाल राय म्हणतात, “या हिवाळ्याच्या मोसमात, दिल्लीत गेल्या दोन दिवसांत प्रथमच हवेचा दर्जा निर्देशांक 400 च्या पुढे गेला आहे. IMD च्या विश्लेषणात अचानक वाढ होण्याची दोन कारणे आहेत. दिल्लीतील AQI… pic.twitter.com/rPVdFVNh8X
— ANI (@ANI) 14 नोव्हेंबर 2024
GRAP-3 चे किती टप्पे आहेत?
– जेव्हा AQI 201 ते 300 पर्यंत पोहोचते म्हणजेच खराब स्थितीत तेव्हा द्राक्ष-1 लागू केले जाते.
– AQI 301 ते 400 पर्यंत पोहोचल्यावर ग्रेड-2 लागू केला जातो.
– जेव्हा हवेची गुणवत्ता गंभीरपणे खराब होते तेव्हा ग्रेड-3 लादला जातो (AQI 401 ते 450).
– AQI 450 पेक्षा जास्त असेल तेव्हा द्राक्ष-4 लागू केले जाते.
गट 3 मध्ये कोणते निर्बंध आहेत?
बीएस-3 पेट्रोल आणि बीएस-4 डिझेल चारचाकी वाहनांवर बंदी.
-दिल्लीत हलकी व्यावसायिक वाहने आणि डिझेल ट्रकच्या प्रवेशावर बंदी.
– अत्यावश्यक बांधकाम आणि पाडण्याच्या कामांवर बंदी.
– हॉटेल आणि रेस्टॉरंटच्या तंदूरमध्ये कोळसा आणि लाकूड वापरण्यावर बंदी.
-डिझेल जनरेटर संच केवळ आपत्कालीन परिस्थितीसाठी वापरण्यास सूट.
– नाकारलेल्या मानकांच्या यादीत समाविष्ट असलेल्या इंधनावर चालणाऱ्या औद्योगिक कामकाजावर बंदी.
– धूळ दाबण्यासाठी रस्ते स्वच्छ केले जातील आणि पाण्याची फवारणी केली जाईल.
-प्राथमिक वर्गातील मुलांसाठी ऑनलाइन वर्ग घेण्याबाबत राज्य सरकारे निर्णय घेऊ शकतात.
एनसीआरची हवाही खराब झाली
गाझियाबाद, नोएडा, गुरुग्राम आणि ग्रेटर नोएडासह राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र (NCR) मध्ये हवेची गुणवत्ता मंगळवारी ‘खराब’ होती. तर, फरिदाबादमधील AQI ‘मध्यम’ श्रेणीत नोंदवले गेले. सीपीसीबीच्या म्हणण्यानुसार, दिल्लीतील 36 पैकी 30 निरीक्षण केंद्रांनी हवेची गुणवत्ता ‘गंभीर’ असल्याचे घोषित केले.
प्रदूषण का वाढते?
दिल्लीच्या आजूबाजूच्या राज्यांमध्ये म्हणजे पंजाब, हरियाणा आणि यूपीमध्ये जाळणे हे प्रदूषण वाढण्याचे एक प्रमुख कारण मानले जात आहे. या राज्यांमध्ये भगदाड जाळण्याचे प्रकार सुरूच आहेत. मात्र, गेल्या दोन वर्षांच्या तुलनेत शेतीला आग लागण्याचे प्रमाण कमी आहे. या वर्षात आतापर्यंत 2500 हून अधिक धूळ जाळल्याची नोंद झाली आहे. त्याचबरोबर दिवाळीच्या काळात वाहनांमधून येणारे फटाके आणि धूर हेही प्रदूषणाचे प्रमुख कारण मानले जात आहे.
दिल्लीत थंडीची चाहूल
दिल्लीत प्रदूषणासोबतच थंडीही जाणवू लागली आहे. शहराच्या किमान तापमानात लक्षणीय घट झाली आहे. दिल्ली-एनसीआरमध्ये गेल्या 24 तासांत किमान तापमान 14 -18 डिग्री सेल्सियस दरम्यान आहे. कमाल तापमान 30 ते 33 अंशांच्या दरम्यान नोंदवले गेले आहे. अशा परिस्थितीत दिल्लीतील जनतेला धुके आणि प्रदूषणाचा दुहेरी फटका सहन करावा लागू शकतो.
तज्ञ काय म्हणतात?
सेंटर फॉर सायन्स अँड एन्व्हायर्नमेंटचे वरिष्ठ कार्यक्रम व्यवस्थापक विवेक चट्टोपाध्याय यांच्या मते, दिल्लीतील ३०% प्रदूषण हे भुसभुशीत जाळण्यामुळे होते. ५० टक्के प्रदूषण हे दिल्ली-एनसीआरमधील शहरांमधून होते. उत्तर-पश्चिमेकडून वारे दिल्लीकडे येत आहेत. त्यांनी सांगितले की, जागतिक बँकेच्या अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की पाकिस्तान आणि पंजाबमध्ये 30% प्रदूषण आहे. पाकिस्तान आणि भारताचा पंजाब एकाच झोनमध्ये आहे. इथली हवाही तशीच वागते.
गुदमरणारी हवा कशी बदलू शकते?
विवेक चट्टोपाध्याय यांच्या मते प्रदूषणाला आळा घालण्यासाठी पंजाब आणि दिल्ली या दोन्ही देशांना मिळून उपाय शोधावा लागेल. पुढील दोन दिवस परिस्थिती अत्यंत बिकट असेल. त्यामुळे त्यावर तातडीने उपाय करणे गरजेचे आहे. कार चालवण्याऐवजी कार पूलिंगच्या पर्यायाचा विचार करायला हवा. याशिवाय सार्वजनिक वाहतुकीकडेही लक्ष द्यावे लागणार आहे.
इतर देश काय करतात?
विवेक चट्टोपाध्याय म्हणाले की, प्रदूषण कमी करण्यासाठी इतर देश डिझेल वाहनांवर बंदी घालतात.
पॅरिस आणि सोलमध्ये सार्वजनिक वाहतूक मोफत होते. शाळांना सुट्टी जाहीर केली आहे. नियम न पाळणारे उद्योग बंद आहेत.
